Dzień Bielizny

Co warto wiedzieć

• Dzień Bielizny (ang. National Underwear Day) przypada 5 sierpnia — ustanowiła go nowojorska marka Freshpair w 2003 roku.
• Kobiety w średniowieczu najprawdopodobniej nie nosiły żadnego dolnego odpowiednika majtek; badacze historii mediewalni piszą wprost: „Nobody knows".
• Bloomersy — XIX-wieczną reformę stroju związaną z ruchem sufrażystek — wynalazła Elizabeth Smith Miller w 1851 roku.
• Pierwszy nowoczesny biustonosz Mary Phelps Jacob skleiła w 1913 roku z dwóch chusteczek do nosa i wstążki; rozmiary miseczek pojawiły się dopiero w 1932 roku.
• T-shirt był uważany za bieliznę do lat pięćdziesiątych XX w. — Marlon Brando zmienił to jedną rolą filmową.

Freshpair, 5 sierpnia i historia pod spodem

Dzień Bielizny (ang. National Underwear Day) ustanowiła w 2003 roku nowojorska marka Freshpair — sklep internetowy z bielizną. Każdego 5 sierpnia marka organizuje akcje promocyjne, giveaway i próby pobicia rekordów w Nowym Jorku. Freshpair wybrał tę datę z przyczyn handlowych.

Bielizna jako przedmiot ma jednak historię długą o kilkaset lat. I przez większą jej część nie była tylko tkaniną przy ciele.

Bruchy, koszula i codpiece — bielizna w średniowieczu

Przez większą część średniowiecza bielizna w dzisiejszym rozumieniu po prostu nie istniała. Mężczyźni nosili bruchy (ang. braies) — luźne lniane spodnie do kolan lub łydek. Podstawową warstwą wewnętrzną dla obu płci była koszula lniana: chroniła skórę i cenniejsze ubrania zewnętrzne. Koszula była bielizną.

Kobiety najprawdopodobniej nie nosiły żadnego dolnego odpowiednika majtek. Badacze historii średniowiecza przyznają to wprost — żadne wiarygodne źródło historyczne nie dokumentuje istnienia takiego stroju.

Odkrycie z zamku Lengberg w Austrii nieco skomplikowało ten obraz: archeolodzy znaleźli tam fragmenty bielizny z XV w., które przypominają biustonosz — wcześniej sądzono, że biustonosz to wynalazek dopiero XX stulecia.

W XIV i XV w. u mężczyzn pojawił się codpiece — element garderoby zakrywający krocze, który ewoluował od elementu funkcjonalnego do symbolu statusu. Szczyt popularności osiągnął między 1540 a 1590 rokiem, po czym zniknął ok. 1600. Historyczka Grace Q. Vicary opublikowała na łamach czasopism Cambridge i JSTOR tezę, że codpiece służył jako opatrunek przy leczeniu syfilisu rtęcią — epidemia kiły przemknęła przez Europę od 1494 roku. Historycy traktują ją jako jedną z teorii, nie jako rozstrzygnięty fakt.

Bloomersy i emancypacyjny kombinezon — XIX wiek

Największą rewolucję w historii bielizny wywołał nie krawiec, ale ruch feministyczny. Wczesną wiosną 1851 roku Elizabeth Smith Miller założyła szerokie spodnie w "tureckim" stylu zamiast sukni z gorsetem i sześciu halek ważących nawet siedem kilogramów. Amelia Bloomer opisała nowy strój w swojej gazecie The Lily w kwietniu 1851 roku — prasa od razu ochrzciła styl jej nazwiskiem. Nakład The Lily wzrósł po tym skandalu z 500 do 4 000 egzemplarzy miesięcznie.

Stałam zdumiona furorem, który niechcący wywołałam. — Amelia Bloomer, o kontrowersji wokół bloomersów

Do połowy lat pięćdziesiątych XIX w. większość aktywistek porzuciła reformę stroju — uznały ją za rozproszenie od walki o prawa wyborcze i edukację.

W 1868 roku w Utica w stanie Nowy Jork opatentowano strój o nazwie kombinezon emancypacyjny (ang. emancipation union under flannel). Był elementem feministycznego ruchu reformy odzieży, alternatywą dla gorsetu. Mężczyźni przejęli ten strój — znany w angielskim jako union suit — jako swoją codzienną bieliznę roboczą dopiero w późniejszych dekadach.

Guma, chusteczki i 800 procent — XX wiek

Jockstrap powstał w 1874 roku nie dla bokserów, ale dla rowerzystów. Producent C.F. Bennett zaprojektował go dla "rowerowych dżokejów" (ang. bicycle jockeys) z Bostonu; patent zarejestrował w 1887 roku.

Pierwszy nowoczesny biustonosz skleiła Mary Phelps Jacob w 1913 roku z dwóch chusteczek do nosa i różowej wstążki. Patent uzyskała w 1914 roku. Rozmiary miseczek (A, B, C...) pojawiły się dopiero w 1932 roku — trzynaście lat po wynalazku.

Slipy trafiły na rynek 19 stycznia 1935 roku w chicagowskim domu towarowym Marshall Field & Co. Zaprojektował je Arthur Kneibler z firmy Coopers Inc. (Wisconsin) po tym, jak rok wcześniej dostał od przyjaciela pocztówkę z Riwiery z mężczyzną w bikini. Przed południem sprzedano 600 par po 50 centów. W ciągu trzech miesięcy — 30 000 par. Firma przyjęła nazwę Jockey International w 1971 roku, tak dominującą marką stały się slipy.

Bokserki weszły do mainstreamu przez reklamę. 26 grudnia 1985 roku wyemitowano spot Levi's "Pralnia" (ang. Levi's Launderette): model Nick Kamen ściągał dżinsy w publicznej pralni, pozostając w bokserkach. Sprzedaż Levi's 501 wzrosła o 800 procent.

Bokserki ze stretchem (ang. boxer briefs) zaprojektował John Varvatos pracujący wówczas dla marki Calvin Klein. Kampania z 1992 roku — fotografie Herba Rittsa z Markiem Wahlbergiem ("Marky Mark") na billboardach — weszła do historii reklamy.

T-shirt był bielizną do lat pięćdziesiątych XX w. Wyjście w samej koszulce oznaczało wtedy wyjście w bieliźnie. Marlon Brando i James Dean nosili go tak w filmach — i przetarli mu drogę do kategorii odzieży wierzchniej.

Bielizna jako zwierciadło epoki

Przez pięćset lat historii bielizna zmieniała się razem z tym, co dana epoka uważała za normę, bunt lub prowokację. Codpiece wyrażał status epoki. Bloomersy — prawo kobiety do ciała. Kombinezon emancypacyjny był najpierw feministycznym wynalazkiem, potem stał się ubiorem roboczym mężczyzn. Reklama z 1985 roku zmieniła to, co mężczyzna może pokazać publicznie.

Dzień Bielizny istnieje od 2003 roku i ma komercyjne korzenie. Bielizna — od znacznie dłużej i z nieco bogatszą historią.