Nils Frahm sam przyznał, że „chyba mu odbiło”. W 2015 roku berliński pianista ogłosił, że 88. dzień roku powinien być świętem fortepianu, bo tyle klawiszy ma ten instrument. Na inaugurację usiadł przy 3,7-metrowym fortepianie i nagrał osiem improwizacji w jednym podejściu. Album udostępnił światu za darmo.
Od tamtej pory Dzień Fortepianu rozrósł się w globalny ruch. Co roku ponad 100 wydarzeń w kilkudziesięciu krajach oddaje hołd samemu instrumentowi i wszystkim z nim związanym: wykonawcom, kompozytorom, konstruktorom, stroicielom i słuchaczom.
Pianista, któremu „odbiło” – geneza święta
18 marca 2015 roku Nils Frahm, niemiecki pianista, kompozytor i producent, ogłosił powstanie nowego święta. Nie stała za tym żadna rezolucja ONZ ani decyzja UNESCO. Pomysł zrodził się w kręgu przyjaciół, a współorganizatorami zostały londyńska wytwórnia Erased Tapes Records i berlińska agencja artystyczna Agentur Grimm.
Symbolika daty jest prosta i elegancka: standardowy fortepian ma 88 klawiszy, więc święto wypada w 88. dniu roku: 29 marca w latach zwykłych, 28 marca w przestępnych. Frahm żartobliwie zapowiadał, że Piano Day stanie się „ważniejszy od Bożego Narodzenia i bardziej stresujący od Święta Dziękczynienia”.
Cel okazał się poważniejszy niż ton ogłoszenia. Dzień Fortepianu ma uhonorować fortepian i każdą osobę z nim związaną, od wykonawców i kompozytorów, przez konstruktorów i stroicieli, po słuchaczy. Oficjalne motto: „nie zaszkodzi poświęcić fortepianowi jeden dzień w roku”.
Osiem improwizacji i fortepian wysoki na dwa piętra
Na pierwszy Dzień Fortepianu Frahm przygotował prezent dla świata. Usiadł przy Klavins M370, pionowym fortepianie o wysokości 3,7 metra, zaprojektowanym przez niemiecko-łotewskiego konstruktora Davida Klavinsa, i nagrał 8 improwizowanych motywów w jednym podejściu. Tak powstał album Solo, który trafił na stronę Piano Day jako darmowe pobranie, a później ukazał się na winylu i CD w Erased Tapes Records.
Współpraca Frahma z Klavinsem poszła jeszcze dalej. David Klavins, mistrz budownictwa fortepianów urodzony w 1954 roku, dziś mieszkający w łotewskiej Kuldīdze, zbudował dla niego instrument, który przeszedł do historii. Klavins M450 to najwyższy fortepian na świecie: 4,5 metra wysokości, 980 kilogramów wagi. Jego płyta rezonansowa jest największa w historii instrumentów strunowych. Pianista gra na nim z platformy zawieszonej 3 metry nad ziemią.
M450 stoi w Funkhaus w Berlinie, legendarnym kompleksie studyjnym. Pionowa konstrukcja nie jest kaprysem: masywna płyta rezonansowa wytwarza najniższe częstotliwości z niespotykaną czystością, głębią i mocą. To instrument zaprojektowany jako krok naprzód w ewolucji fortepianu, nie jako ciekawostka.
Od Berlina po Łazienki Królewskie
Dzień Fortepianu świętują dziś na wszystkich kontynentach, od Londynu, Paryża i Berlina, przez Kioto i Hongkong, po Buenos Aires i Melbourne. Koncerty solowe, recitale jazzowe, otwarte studia, prezentacje społecznościowe – formy obchodów są równie różnorodne jak sam instrument.
Ruchowi towarzyszą oficjalne albumy kompilacyjne, gromadzące utwory artystów takich jak Ólafur Arnalds, Yann Tiersen czy polska pianistka Zuzanna Całka. Z okazji 10-lecia Piano Day wydawnictwo Faber Music opublikowało antologię nut – 35 utworów na fortepian solo, wśród nich kompozycje Ludovica Einaudiego, Hani Rani i Olivii Belli.
W Polsce Piano Day świętują Łazienki Królewskie w Warszawie. Kameralne recitale odbywają się w Sali Balowej Pałacu na Wyspie, jednym z najbardziej prestiżowych wnętrz koncertowych w kraju. Organizują je wspólnie Muzeum Łazienki Królewskie i Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina.
Wybitni polscy pianiści prezentują repertuar od Chopina i Mozarta po Szymanowskiego i kompozycje współczesne. Każdy recital trwa ok. 40 minut.
Fortepian dla każdego
Piano Day to nie tylko koncerty. Inicjatywa Give a Piano łączy nieużywane instrumenty (stojące w sklepach, magazynach czy służące za mebel) z utalentowanymi pianistami, których nie stać na własny fortepian. Nils Frahm udostępnia swoje nagrania nieodpłatnie: album Solo z inauguracyjnego dnia i Empty, kolekcję 8 solowych utworów.
Każdy może dołączyć do obchodów. Wystarczy zorganizować własne wydarzenie i zgłosić je na oficjalnej stronie pianoday.org, włączyć playlistę lub po prostu usiąść przy najbliższym pianinie. Jak mówi motto święta: nie zaszkodzi poświęcić fortepianowi jeden dzień w roku.