- 25 listopada to Dzień Pluszowego Misia, w Polsce nazywany też Światowym Dniem Pluszowego Misia
- Dzień ma polski, biblioteczny rodowód: obchodzono go w bibliotekach już na początku XXI wieku, a jego twórca pozostaje nieznany
- Zaczął się od wystaw misiów i książek w bibliotekach, dziś to przede wszystkim przedszkolne święto misiów przyniesionych z domu
- Pluszowy miś powstał w latach 1902–1903 niemal równocześnie w USA i w Niemczech
- Amerykańska historia zaczyna się od polowania prezydenta Theodore’a Roosevelta i rysunku w „The Washington Post”
- Niemiecki model 55 PB firmy Steiff był według producenta pierwszym misiem z ruchomymi kończynami
- Polskie akcenty dnia to Miś Uszatek, Kubuś Puchatek i łódzki pomnik Trzech Misiów, odsłonięty 25 listopada
25 listopada przedszkolaki w całej Polsce przynoszą z domu swoje pluszowe misie. Opowiadają o nich, śpiewają misiowe piosenki, robią prace plastyczne i urządzają parady pluszaków. To Dzień Pluszowego Misia, nazywany też Światowym Dniem Pluszowego Misia. Ma polski, biblioteczny rodowód: zaczynał się od wystaw misiów i książek, a portal „Biblioteka w Szkole” nazywa go jednym z popularniejszych świąt obchodzonych w bibliotekach szkolnych. Twórca dnia i powód wyboru daty pozostają nieznane.
Dzień, który wyrósł z bibliotek
Najstarszy datowany ślad Dnia Pluszowego Misia pochodzi z miesięcznika „Poradnik Bibliotekarza” z października 2002 roku. Opublikowano w nim scenariusz imprezy towarzyszącej wystawie misiów i książek, „zorganizowanej z okazji Światowego Dnia Pluszowego Misia (25.11.)”. Wystawę zorganizowano wcześniej, więc biblioteki świętowały ten dzień już przed listopadem 2002 roku. W tym samym roku Miejska Biblioteka Publiczna w Siedlcach obchodziła „Dzień Misia Uszatka”.
| Rok | Co się działo |
|---|---|
| 2002 | scenariusz w „Poradniku Bibliotekarza”; „Dzień Misia Uszatka” w bibliotece w Siedlcach |
| 2003 | obchody z inicjatywy biblioteki miejskiej w Działdowie |
| 2004 | scenariusz w piśmie „Biblioteka w Szkole”; dzień trafia do polskiej Wikipedii |
| 2005 | obchody w bibliotece w Boguszowie-Gorcach i pierwsze ślady w przedszkolach |
| 2008 | pierwsza lokalna edycja w bibliotece w Radomiu |
| 2012 | pomnik Trzech Misiów w Łodzi odsłonięty 25 listopada |
Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu zebrała kilkadziesiąt scenariuszy zajęć na ten dzień z lat 2002–2022, publikowanych w pismach dla bibliotekarzy i nauczycieli przedszkolnych. Dzień rozprzestrzeniał się oddolnie, od biblioteki do biblioteki i od przedszkola do przedszkola. Obchodzi się go bez centralnego programu, a nazwa do dziś występuje w kilku wersjach, m.in. jako „Międzynarodowy Dzień Misia”.
Często powtarza się, że dzień ustanowiono w 2002 roku, na stulecie misia. Rok 2002 rzeczywiście był jubileuszem: według Smithsonian minęło wtedy sto lat od rysunku, od którego zaczęła się historia zabawki.
Od wystawy książek do misia z domu
Dziś Dzień Pluszowego Misia najpełniej żyje w przedszkolach i żłobkach. Dzieci przychodzą z własnymi pluszakami, opowiadają o nich w kółku, bawią się, śpiewają i robią misiowe prace plastyczne. Bywa misiowa fotobudka, a szkoły podstawowe zajęcia w klasach 1–3, czasem także konkursy fotograficzne. Ten sam format przejęły polskie szkoły sobotnie za granicą. Na szpitalnych oddziałach dziecięcych małych pacjentów odwiedzają przebrani bohaterowie ze Stumilowego Lasu.
Biblioteki nadal świętują, w formie bliższej początkom. W 2024 roku Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna w Rzeszowie prowadziła w siedmiu filiach zajęcia z głośnym czytaniem, quizami i warsztatami plastycznymi. Czytano m.in. „Cztery misie i ten piąty” Janiny Krzemińskiej i Heleny Bechlerowej, a przedstawicielka Muzeum Dobranocek opowiadała o misiach z dobranocek, od Colargola i Misia Uszatka po Gumisie i Kubusia Puchatka.
Niedźwiedź, którego prezydent nie zastrzelił
Historia samej zabawki zaczyna się w stanie Missisipi w listopadzie 1902 roku. Prezydent USA Theodore Roosevelt polował na niedźwiedzie, ale nic nie upolował. Przewodnicy, wśród nich Holt Collier, osaczyli psami starszego niedźwiedzia, ogłuszyli go i przywiązali do drzewa. Roosevelt uznał strzał do bezbronnego zwierzęcia za niesportowy i odmówił. Według Smithsonian polecił jednak skrócić cierpienie zwierzęcia.
16 listopada 1902 roku dziennik „The Washington Post” opublikował rysunek Clifforda Berrymana „Drawing the Line in Mississippi”. Niedźwiadek wracał w jego kolejnych rysunkach o Roosevelcie i z kartki na kartkę stawał się mniejszy i milszy. 29 grudnia 1902 roku Roosevelt napisał do rysownika, że cała rodzina jest zachwycona rysunkami z małym misiem.
Historia zainspirowała Morrisa Michtoma, nowojorskiego sklepikarza, który poprosił żonę Rose o uszycie pluszowego misia. Według przekazu rodzinnego Roosevelt zgodził się, by zabawkę nazwać „Teddy”. Na sukcesie misia wyrosła firma Ideal Novelty and Toy Company. Jeden z pierwszych misiów Ideal, z 1903 roku, rodzina wnuka prezydenta przekazała w 1964 roku do zbiorów Smithsonian.
Miś z ruchomymi łapami z fabryki Steiff
Niemal równocześnie i niezależnie pluszowy miś powstał w Niemczech. Richard Steiff, bratanek założycielki firmy Margarete Steiff, szkicował niedźwiedzie w zoo i w 1902 roku zaprojektował model 55 PB: 55 cm wysokości, P od „Plüsch” (plusz), B od „beweglich” (ruchomy). Na targach w Lipsku w 1903 roku amerykański kupiec zamówił 3000 sztuk. Żaden egzemplarz tego modelu się nie zachował. Kto zrobił pierwszego pluszowego misia, Michtomowie czy Steiff, pozostaje sporne.
Polskie misie: Uszatek, Puchatek i łódzki szlak
Miś Uszatek z klapniętym uszkiem to bohater opowiadań Czesława Janczarskiego. Na ekran trafił w 1962 roku, a serial „Przygody Misia Uszatka” studia Se-ma-for powstawał w latach 1975–1987.
Kubuś Puchatek zawdzięcza polskie imię tłumaczce Irenie Tuwim. Jej przekład ukazał się w 1938 roku, dwanaście lat po oryginale A.A. Milne’a. Pierwowzorem literackiego misia była prawdziwa pluszowa zabawka syna pisarza.
W Łodzi misie mają swój szlak. W 2009 roku przy ulicy Piotrkowskiej stanął pomnik Misia Uszatka, pierwszy na szlaku Łódź Bajkowa. 25 listopada 2012 roku, właśnie w Dniu Pluszowego Misia, przy Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej odsłonięto pomnik bohaterów serialu „Trzy misie”.
Kto pierwszy wpisał do kalendarza 25 listopada, wciąż nie wiadomo. Wiadomo, że święto zaczęło się od wystawy misiów i książek, a dziś zaczyna się od pluszowego ucha, które dziecko rano wkłada do plecaka.