Ogólnopolski Dzień Bez „Jak Było Dzisiaj w Szkole?" – Co Naprawdę Nosi Twoje Dziecko w Plecaku

• 17 grudnia 2025 – pierwszy w historii Ogólnopolski Dzień Bez "Jak Było Dzisiaj w Szkole?" organizowany przez Fundację Mentalnie Równi
• Ponad 30% młodych uważa, że rodzice ich nie rozumieją, 18% nastolatków niemal nigdy nie rozmawia z dorosłymi o ważnych sprawach
• Ponad 50% rodziców rozmawia z dzieckiem mniej niż 5 minut dziennie, co czwarty – mniej niż 3 minuty
• Pytanie "Jak było dzisiaj w szkole?" zamyka rozmowę – wywołuje odpowiedzi "dobrze", "OK", "normalnie"
• 24 konkretne pytania przygotowane przez Fundację otwierają prawdziwą rozmowę o emocjach, relacjach i trudnościach
• Kampania "Ciężary Pozalekcyjne" ma sprawić, by rozmowy pojawiały się wcześniej, częściej i głębiej
• Bezpłatny poradnik "Rozmówki Pozalekcyjne" dostępny na wypakujciezary.pl

Tornister ląduje pod ścianą, pada krótkie "jak było dzisiaj w szkole?", odpowiedź "normalnie" – i już jesteśmy dalej, w kolejnym zadaniu dzisiejszego dnia. A między tymi krótkimi słowami dzieje się dużo więcej. Rzeczy, o których trudno zacząć mówić. Rzeczy, które dzieci noszą w sobie dłużej, niż powinny.

17 grudnia przypada pierwszy w historii Ogólnopolski Dzień Bez "Jak Było Dzisiaj w Szkole?" – inicjatywa kampanii "Ciężary Pozalekcyjne" prowadzonej przez Fundację Mentalnie Równi. Jej cel: zwrócenie uwagi na jakość codziennych rozmów dorosłych z dziećmi oraz promowanie pogłębionego dialogu wspierającego dobrostan emocjonalny uczniów. Bo pytanie, które brzmi niewinnie, w rzeczywistości zamyka rozmowę zanim się zacznie.

Co naprawdę noszą w plecaku – ciężary, których nie widać

Stres, presja rówieśnicza, hejt, depresja, lęk, zaburzenia odżywiania, poczucie osamotnienia – ukryte głęboko między podręcznikami i zeszytami ćwiczeń, pozostają niewidoczne dla dorosłych. Młodzi ludzie wolą dźwigać je sami. Nie chcą "dokładać ciężaru" dorosłym, którzy – jak im się wydaje – i tak mają sporo na głowie.

Dane z badania przeprowadzonego przez agencję SW Research mówią wprost: ponad 30% młodych uważa, że rodzice ich nie rozumieją, a 18% nastolatków niemal nigdy nie rozmawia z dorosłymi o ważnych sprawach. Badanie zrealizowano na grupie 500 rodziców posiadających dzieci w wieku 7-18 lat oraz 600 uczniów w wieku 12-18 lat. To oznacza, że ich "emocjonalny plecak" wypełnia się samotnie – lękami, presją i niewypowiedzianymi obawami.

Prawie połowa uczniów przyznaje, że rozmowy o ważnych sprawach zdarzają się tylko raz lub kilka razy w miesiącu. A przecież wcześnie rozpoczęta, spokojna i uważna rozmowa może zatrzymać coś, co dopiero zaczyna boleć. Problem w tym, że rozmowy, które mogłyby zdjąć ciężar z barków dzieci, trwają zdecydowanie za krótko.

Pytanie, które zamyka rozmowę zanim się zacznie

"Jak było dzisiaj w szkole?" – pytanie, które pada w tysiącach polskich domów. Wydaje się naturalne, troskliwe, otwierające rozmowę. W rzeczywistości najczęściej wywołuje automatyczne, zdawkowe odpowiedzi: "Dobrze", "OK", "Normalnie". Dziecko unika kontaktu wzrokowego, wzrusza ramionami, próbuje jak najszybciej zakończyć temat.

Ponad połowa rodziców poświęca głębokiej rozmowie z dzieckiem niewiele ponad 5 minut dziennie, a co czwarty – mniej niż 3 minuty. To za mało, by dowiedzieć się, co naprawdę dzieje się w życiu młodego człowieka. Za krótkim "wszystko dobrze" może kryć się wszystko to, czego dzieci nie chcą dokładać dorosłym: presja, stres, hejt, zmęczenie.

Świat emocji, radości, lęków i trosk młodego człowieka jest często dużo bogatszy niż sądzi dorosły. Dorastające dzieci przeżywają skomplikowane relacje z rówieśnikami, doświadczają porażek i rozczarowań, ale też pierwszych sukcesów czy fascynacji.

Jednak o wielu problemach nie mówią wprost. Czasem dlatego, że nie chcą zamartwić rodziców swoimi błahymi – w ich ocenie – problemami. Czasem z obawy, by nie zostać ocenionymi. A czasem po prostu dlatego, że nie wiedzą, jak zacząć rozmowę.

Nastolatek to jeszcze nie dorosły – dlaczego odpowiadają "dobrze"

Dorastanie to czas intensywnych zmian, w którym mózg nastolatka dopiero dojrzewa, zwłaszcza w obszarach odpowiedzialnych za myślenie, kontrolę impulsów i regulację emocji. Choć młody człowiek wygląda "prawie jak dorosły", funkcjonuje inaczej – nie z braku chęci, lecz z powodu trwającego rozwoju neurologicznego.

W sytuacjach decyzyjnych nastolatek częściej korzysta z ciała migdałowatego – pierwotnej części mózgu odpowiedzialnej za instynkty, emocje i reakcje "walcz lub uciekaj". Decyzje są szybkie, instynktowne i często nieracjonalne. Dorosły natomiast częściej angażuje korę przedczołową, która odpowiada za logiczne myślenie, analizę faktów i przewidywanie konsekwencji.

Nastolatek skupia się na natychmiastowej gratyfikacji. Przyszłość jest abstrakcyjna ("nie obchodzi mnie, co będzie za rok"). Trudniej mu poświęcić obecny komfort dla przyszłych korzyści. Doświadcza też skrajnych wahań nastroju – może przejść od euforii do rozpaczy w ciągu godziny. Emocje są odczuwane intensywniej i trudniej je wygasić.

Jest również nadwrażliwy na odrzucenie społeczne – ból społeczny aktywuje te same obszary w mózgu, co ból fizyczny. Opinia rówieśników jest często ważniejsza niż opinia rodziny czy własny rozsądek.

Nastolatek często błędnie interpretuje neutralne lub zmartwione wyrazy twarzy jako wrogie lub gniewne. To prowadzi do niepotrzebnych konfliktów i poczucia niezrozumienia.

17 grudnia – dzień, w którym pytamy inaczej

17 grudnia to pierwszy w historii Ogólnopolski Dzień Bez "Jak Było Dzisiaj w Szkole?" Inicjatywa ma zwrócić uwagę na to, jak ważna jest głęboka rozmowa z dzieckiem. Rozmowa nie o tym, jak było dzisiaj w szkole, nie o tym, jak poszło kolejne dyktando z polskiego, ale o tym, co dziecko czuje i z czym się mierzy.

Kampania społeczna "Ciężary Pozalekcyjne" prowadzona przez Fundację Mentalnie Równi spotkała się z realnym oddźwiękiem społecznym i została szeroko opisana w mediach. Posiada dedykowaną stronę internetową wypakujciezary.pl, a w jej promocję zaangażowane są aktywne kanały społecznościowe projektu.

Celem kampanii jest sprawienie, by rozmowy zaczęły pojawiać się wcześniej, częściej i głębiej. By dorosły potrafił zajrzeć do uczniowskiego "plecaka", zanim metaforyczny ciężar stanie się problemem wagi ciężkiej. Organizatorzy chcieliby, żeby to wydarzenie na stałe zapisało się w kalendarzu, a jakościowa rozmowa z dzieckiem stała się codziennym rytuałem w każdym polskim domu.

Fundacja Mentalnie Równi i program "Mów Do Mnie #TokTuMi"

Fundację Mentalnie Równi tworzą psycholodzy, pedagodzy, dydaktycy i młodzi ludzie pełni pasji. Jej celem statutowym jest ochrona zdrowia psychicznego, szczególnie dzieci i młodzieży, a także przeciwdziałanie wszelkim formom wykluczenia społecznego.

Program "Mów Do Mnie - #TokTuMi" to pierwszy ogólnopolski, wielopoziomowy i skoordynowany program na rzecz zdrowia psychicznego oraz profilaktyki uzależnień dzieci i młodzieży. Realizowany jest od 2023 roku równolegle w czterech grupach: rodziców, nauczycieli, dzieci oraz mieszkańców lokalnych społeczności. Partnerem merytorycznym i terapeutycznym jest Instytut Zdrowia Mentalnego.

Program cieszy się wysoką oceną zarówno wśród nauczycieli, jak i uczniów. Zdecydowana większość pedagogów wskazuje, że zainteresowanie młodzieży jest wysokie, a omawiane tematy mają istotne znaczenie dla zdrowia psychicznego. Uczniowie deklarują chęć uczestniczenia w kolejnych edycjach zajęć.

Jak otworzyć emocjonalny plecak dziecka – 24 pytania, które działają

Dzieci nie otwierają się na pytania, które zamykają rozmowę – a "Jak było dzisiaj w szkole?" działa dokładnie w ten sposób. Najczęściej pada szybkie, bezpieczne "Wszystko dobrze", za którym może kryć się wszystko to, czego nie chcą dokładać dorosłym: presja, stres, hejt, zmęczenie.

Warto sięgać po pytania, które otwierają, a nie zamykają. Są bliżej codzienności dziecka, pozwalają zajrzeć głębiej i zdjąć z jego barków choć część pozalekcyjnych ciężarów. Fundacja Mentalnie Równi przygotowała 24 pytania, od których można zacząć prawdziwą rozmowę.

Emocje i samopoczucie

"Jak się dzisiaj czujesz?" – to kluczowe pytanie rozpoczynające rozmowę o emocjach. Pokazuje prawdziwe zainteresowanie uczuciami dziecka. Każda odpowiedź powinna być przyjęta z akceptacją. Trudne emocje są potrzebne – powinniśmy nauczyć się je rozpoznawać, przeżywać i radzić sobie z nimi.

"Co było dzisiaj najtrudniejsze?" – pytanie pomaga zidentyfikować i nazwać wyzwania oraz otworzyć się na trudne emocje. Zachowaj spokój, nie oceniaj i nie umniejszaj trudnych emocji. Pozwól dziecku na ich wyrażanie i zachęć do poszukiwania sposobów na ich przepracowanie.

"Co cię dziś zdenerwowało?" – umożliwia rozpoznanie źródeł złości i frustracji. Nie bagatelizuj trudnych emocji. Normalizuj ich przeżywanie i fakt, że każde emocje są potrzebne, sygnalizują nam różne rzeczy – uczą rozpoznawania naszych granic, preferencji i wrażliwości.

"Co dziś wywołało twój niepokój?" – otwiera na rozmowę o lękach i obawach. Nie umniejszaj wadze trudnych emocji. Zachęcaj do systematycznego dzielenia się lękami i obawami. Komunikuj zainteresowanie. Zapewnij bezpieczeństwo i nieustanne wsparcie.

"Co Cię dziś zasmuciło?" – pomaga otworzyć się na smutek i żal. Zachęcaj do systematycznego dzielenia się sytuacjami, które wywołują smutek. Okaż wsparcie i współczucie.

Relacje i kontakty społeczne

"Z kim dziś rozmawiałeś/aś o czymś ciekawym?" – pozwala poznać grono rówieśnicze dziecka. Daje możliwość do mówienia o relacjach i zainteresowaniach. Okaż zainteresowanie kontaktami społecznymi dziecka i wykaż się aktywnym słuchaniem.

"Z kim dzisiaj spędzałeś/aś czas na przerwie?" – daje możliwość mówienia o rówieśnikach i przyjaźniach. Pozwala rodzicom dowiedzieć się, w jaki sposób dziecko dobiera swoich znajomych, co sprawia, że spędzają czas razem i jak czuje się w grupie rówieśniczej.

Refleksje i decyzje

"Co byś zmienił/a w dzisiejszym dniu?" – zachęca do zatrzymania się i podsumowania dnia. Sprzyja autorefleksji oraz ocenie własnych wyborów. Zachęcaj do myślenia nad rozwiązaniami i normalizuj popełnianie błędów jako część procesu uczenia się.

"Z czego jesteś dziś dumny/a?" – wzmacnia pozytywny obraz siebie i samoocenę. Podnosi na duchu i zachęca do samopoznania. Celebruj sukcesy dziecka i wyrażaj swoją dumę.

"Z czym dałeś/łaś sobie dzisiaj radę?" – pomaga zauważyć własne sukcesy w pokonywaniu trudności. Daje poczucie sprawczości i siły. Podnosi poczucie wartości i zadowolenie z siebie. Podkreśl i doceń wysiłek włożony w poradzenie sobie z wyzwaniem.

Ciekawość świata i doświadczenia

"Czego nowego się dziś nauczyłeś/aś?" – rozbudza ciekawość i otwiera na codzienne uczenie się nowych rzeczy. Podkreśl i doceń wysiłek w nabywaniu nowych umiejętności. Zainteresuj się szczegółami. Zapytaj o emocje i motywacje do poszerzania umiejętności i rozwijania zainteresowań dziecka.

"Opowiedz o czymś, co Cię dziś zaciekawiło" – pomaga zauważyć i docenić własne zainteresowania. Rozwija uważność na własne emocje. Podkreślaj wagę uważności na to, co spotyka nas każdego dnia. Zachęcaj dziecko do dzielenia się własnymi pasjami i tematami do wspólnych rozmów.

"Jaki był najfajniejszy moment dzisiejszego dnia?" – pomaga skupić uwagę na pozytywnych chwilach danego dnia. Pozwala cieszyć się i wspólnie przeżywać miłe chwile. Wyraź zadowolenie z powodu miło spędzonego czasu. Zachęć do uważności i doceniania miłych chwil w każdym dniu.

Jak słuchać, żeby dziecko chciało mówić

Kluczowe dla jakości rozmów jest stosowanie metody aktywnego słuchania – świadomego i zaangażowanego odbioru wypowiedzi dziecka. Jej celem jest nie tylko uchwycenie treści słów, ale także emocji, intencji i sygnałów niewerbalnych. To słuchanie zorientowane na zrozumienie, a nie ocenianie czy szybkie udzielanie odpowiedzi.

Stosuj pytania otwarte, które dają dziecku wybór i przestrzeń do wypowiedzi: "Co myślisz o…?", "Jak się z tym czujesz?" zamiast "Czy jesteś smutny?". Unikaj pytań z tezą (np. "Czy dzisiejszy dzień w szkole był dobry i pomógł Ci się czegoś nauczyć?"), które sugerują odpowiedź, bo mogą powodować opór lub zamykać rozmowę.

Stosuj pytania pogłębiające, które odnoszą się do już podanych przez dziecko informacji, prosząc o szczegóły: "Powiedz mi więcej na ten temat" lub "Opowiedz o tej części, kiedy…". Pytania tego typu pomagają uzyskać więcej informacji bez sugerowania treści odpowiedzi.

Skoncentruj się na opisie zachowań i emocji bez wartościowania. Zamiast mówić "To było złe", lepiej powiedzieć "Widzę, że to Cię denerwuje, pomożesz zrozumieć mi dlaczego?". To pomaga dziecku poczuć się zrozumianym, a nie krytykowanym.

Rodzic powinien zachować spokój, nazywać swoje emocje i dawać przykład konstruktywnego radzenia sobie z nimi, pokazując, że trudne emocje są normalne i można je kontrolować.

Od rozmowy do rytuału – jak sprawić, by to stało się codziennością

Budowanie relacji rozpoczyna się od rozmowy. Dialog to nie seria pytań do odfajkowania, ale wzajemne poznanie się, w którym zarówno rodzic, jak i dziecko dzielą się swoimi myślami i emocjami, tworząc przestrzeń zrozumienia i bliskości.

Prawdziwy dialog zaczyna się wówczas, gdy dorosły przejmuje inicjatywę i sam daje sygnał otwartości oraz gotowości do dzielenia się własnymi emocjami – zarówno radościami, jak i troskami: "Dzisiaj miałem trudny dzień w pracy, czuję się trochę zmęczony. A jak Ty się dzisiaj czujesz?" lub "Martwi mnie ostatnio jedna rzecz i pomyślałem, że mogę o tym z Tobą porozmawiać".

Takie podejście pokazuje dziecku, że świat uczuć i przeżyć dorosłego też jest ważny i jest czymś, o czym można i warto rozmawiać. Mówiąc o sobie dorosły daje przykład i zaprasza do wzajemnego dzielenia się emocjami. Jest to pierwszy krok do budowania relacji opartej na wzajemnej otwartości, szacunku i głębokim zrozumieniu.

Znaczenie dialogu w rozmowach z dziećmi wykracza daleko poza zwykłą wymianę informacji. Regularne dialogi sprzyjają rozwojowi inteligencji emocjonalnej i umiejętności rozwiązywania problemów. Codzienne rozmowy to najlepsza droga do nauki porozumienia i wzmacniania więzi.

Materiały wsparcia dla rodziców

Fundacja Mentalnie Równi przygotowała bezpłatny poradnik "Rozmówki Pozalekcyjne" – praktyczny materiał stworzony po to, by realnie wesprzeć rodziców i opiekunów w codziennych rozmowach z dziećmi. Pokazuje krok po kroku, jak zacząć, słuchać, pytać i reagować, także w trudnych tematach: emocjach, relacjach, Internecie, presji, zagrożeniach czy uzależnieniach.

Materiał ma pomóc wejść w dialog i prowadzić go świadomie. Szczególnie tym, którzy chcieliby rozmawiać głębiej, ale czują brak przygotowania lub obawę przed trudnymi tematami. Poradnik można pobrać bezpłatnie na stronie wypakujciezary.pl.

Fundacja organizowała również webinar "Rozmówki pozalekcyjne – jak rozmawiać, żeby wypakować ciężary?" prowadzony przez psychologów z Instytutu Zdrowia Mentalnego. Rodzice mogli dowiedzieć się, jak rozmawiać, żeby dziecko chciało się otworzyć, jak wyłapywać pierwsze sygnały, że coś zaczyna ciążyć, oraz jak tworzyć dom, w którym o ważnych rzeczach mówi się na co dzień.

24 pytania na dobry początek

Poniżej pełna lista pytań proponowanych przez Fundację Mentalnie Równi – gotowa do wykorzystania w codziennych rozmowach z dziećmi:

Pytanie, którego nie zadasz

Rozmowy z dziećmi stanowią jeden z najważniejszych filarów budowania ich poczucia bezpieczeństwa. To właśnie w codziennych, autentycznych dialogach dzieci uczą się, że mogą ufać rodzicom i opiekunom, że ich uczucia i myśli są ważne, a świat, który je otacza, może być dla nich zrozumiały i oswojony.

Systematyczne rozmowy pomagają dzieciom konstruować własny system wartości – poznają różnice między dobrem a złem, uczą się podejmowania decyzji, rozumienia konsekwencji swoich działań oraz tego, jak reagować na trudności i wyzwania w życiu. Szczere rozmowy pozwalają dzieciom otwarcie mówić o swoich uczuciach, rozwijają ich empatię, szacunek dla innych oraz własną siłę charakteru.

Rozmowy mogą – i powinny – stać się codzienną rutyną, która nie ogranicza się do utartych pytań takich jak "Jak było dzisiaj w szkole?", ale sięga głębiej: do pytań o przeżycia, relacje, pomysły, marzenia czy zmagania z rzeczywistością.

Brak rozmów i chwytanie się utartych schematów może sprawić, że na zadanie istotnych pytań zabraknie nam kiedyś czasu i okazji. 17 grudnia to symboliczny moment zwrócenia uwagi na problem, ale jakościowa rozmowa powinna stać się codziennym rytuałem. Wypakowanie ciężarów pozalekcyjnych wymaga systematycznego, uważnego słuchania i pytań, które otwierają – nie tych, które zamykają.