Kiedy jest Światowy Dzień Cukrzycy i dlaczego wczesna diagnoza ma znaczenie?

• 14 listopada — stała data Światowego Dnia Cukrzycy, obchodzonego co roku bez wyjątku
• Data upamiętnia urodziny Sir Fredericka Bantinga, współodkrywcy insuliny z Charlesem Bestem
• IDF i WHO ustanowiły kampanię w 1991 roku; ONZ nadała jej rangę oficjalnego dnia od 2007 roku
• Motyw IDF: wczesne działanie w cukrzycy (ang. Early action on diabetes) — wczesna diagnoza, redukcja ryzyka i dostęp do opieki
• Według WHO liczba osób z cukrzycą wzrosła z 200 mln w 1990 do 830 mln w 2022 roku
• Prawie 1 na 2 osoby z cukrzycą pozostaje niezdiagnozowana — brak diagnozy zwiększa ryzyko powikłań
• W Polsce środowisko diabetologiczne i farmaceuci prowadzą akcje profilaktyczne z oceną ryzyka (FINDRISC)

Światowy Dzień Cukrzycy to globalna kampania zdrowia publicznego i jeden z oficjalnych dni ONZ. Odbywa się co roku 14 listopada — data nie zmienia się, a sam dzień należy do największych kampanii zdrowotnych na świecie.

Kiedy i dlaczego 14 listopada?

Data 14 listopada upamiętnia urodziny Sir Fredericka Bantinga — człowieka, który wraz z Charlesem Bestem odkrył insulinę. To odkrycie stało się punktem zwrotnym w historii leczenia cukrzycy i zmieniło los milionów chorych. Wybór tej daty jest hołdem dla ich pracy i przypomnieniem, że postęp medycyny ratuje życia osób z cukrzycą od ponad stu lat.

Kto i kiedy ustanowił Światowy Dzień Cukrzycy?

Kampanię Światowy Dzień Cukrzycy powołały do życia wspólnie International Diabetes Federation (IDF) i Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) w 1991 roku — w odpowiedzi na rosnące znaczenie cukrzycy jako problemu zdrowia publicznego. IDF — federacja ponad 240 organizacji w 160 krajach i terytoriach — pełni rolę głównego organizatora kampanii; WHO współinicjowała ją od początku.

Krok formalny nastąpił piętnaście lat później. 20 grudnia 2006 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło rezolucję A/RES/61/225, wyznaczając 14 listopada jako oficjalny dzień ONZ. Od 2007 roku Światowy Dzień Cukrzycy jest częścią systemu oficjalnych dni ONZ — obok takich inicjatyw jak Światowy Dzień Zdrowia czy Światowy Dzień AIDS.

Skala problemu: 830 milionów osób z cukrzycą

WHO podaje, że liczba osób żyjących z cukrzycą wzrosła z 200 milionów w 1990 roku do 830 milionów w 2022 roku. W tym samym roku 14% wszystkich dorosłych na świecie żyło z cukrzycą. W 2021 roku cukrzyca i choroba nerek z powodu cukrzycy spowodowały łącznie ponad 2 miliony zgonów.

Ponad 95% chorych ma cukrzycę typu 2. IDF szacuje jednocześnie, że 1 na 8 osób na świecie jest w wysokim ryzyku jej rozwoju. Ryzyko oznacza predyspozycję — nie gwarancję zachorowania, a redukcja ryzyka nie jest tym samym co uniknięcie choroby.

Dlaczego wczesna diagnoza cukrzycy jest kluczowa?

IDF wskazuje, że prawie 1 na 2 osoby żyjące z cukrzycą na świecie pozostaje niezdiagnozowana. Brak diagnozy oznacza brak opieki, a to zwiększa ryzyko powikłań zagrażających życiu: sercowo-naczyniowych, nerkowych, okulistycznych i neurologicznych.

Cukrzyca typu 2 — dominująca forma choroby — może przez wiele lat przebiegać bez żadnych objawów. Ministerstwo Zdrowia i Pacjent.gov.pl wskazują, że choroba bywa wykrywana przypadkowo, przy okazji badań z innego powodu. Cukrzyca typu 1 ma podłoże autoimmunologiczne i wymaga insulinoterapii od momentu rozpoznania — profilaktyka stylu życia jej nie dotyczy. Regularna kontrola poziomu glukozy we krwi ma znaczenie profilaktyczne niezależnie od obecności objawów.

Motyw kampanii IDF — wczesne działanie w cukrzycy — koncentruje się na przyspieszeniu diagnozy, redukcji ryzyka i poprawie dostępu do opieki. Kampania wskazuje bariery opóźniające diagnozę: brak objawów, ograniczony dostęp do badań przesiewowych i nierówności w opiece zdrowotnej.

Jak Polska obchodzi Światowy Dzień Cukrzycy?

W Polsce Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) jest głównym krajowym źródłem eksperckim i organizatorem debat środowiskowych — m.in. Forum Nowoczesnej Diabetologii.

Polskie Stowarzyszenie Diabetyków (PSD) we współpracy z Naczelną Izbą Aptekarską (NIA) organizuje przy okazji dnia ogólnopolskie akcje profilaktyczne w aptekach. Obejmują one ocenę ryzyka cukrzycy typu 2 kwestionariuszem FINDRISC i pomiary glikemii. Osoby z nieprawidłowym wynikiem są kierowane do lekarza. To przykład, że obchody w Polsce mają wymiar praktyczny — nie ograniczają się do komunikatów edukacyjnych.

Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że ponad 90% chorych w Polsce leczy się z powodu cukrzycy typu 2. Program Moje Zdrowie obejmuje m.in. badanie poziomu glukozy jako element wczesnego wykrywania chorób cywilizacyjnych. Pacjent.gov.pl podkreśla, że regularne badanie poziomu glukozy we krwi jest ważne dla dorosłych niezależnie od obecności objawów — właśnie dlatego, że choroba może długo pozostawać niewidoczna.