Światowy Dzień Zwierząt

• 4 października, dzień wspomnienia św. Franciszka z Asyżu – stała data obchodów
• Heinrich Zimmermann – zorganizował pierwsze obchody w 1925 roku w Berlinie, choć planował inny termin
• Florencja, 1931 – kongres organizacji ochrony zwierząt jednogłośnie przyjął datę 4 października
• Ruch ochrony zwierząt – Światowy Dzień Zwierząt (ang. World Animal Day) skupia ruch na rzecz dobrostanu zwierząt
• Uchwała Sejmu z 2006 roku – ustanowiła polski Dzień Zwierząt obchodzony 4 października
• Ustawa z 1997 roku – „Zwierzę (...) nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę”
• Ponad 30 tysięcy – psów i kotów w polskich schroniskach na koniec 2025 roku

Heinrich Zimmermann (1887–1942), dziennikarz urodzony w Warszawie, wydawał w Berlinie dwutygodnik Mensch und Hund i szerzył w nim ideę ochrony zwierząt. W 1925 roku zorganizował w berlińskim Sportpalaście pierwszy Dzień Zwierząt; według ruchu Światowy Dzień Zwierząt (ang. World Animal Day) przyszło ponad pięć tysięcy osób. Sześć lat później kongres organizacji ochrony zwierząt we Florencji jednogłośnie przyjął propozycję Zimmermanna: 4 października, dzień wspomnienia św. Franciszka z Asyżu, stał się datą Światowego Dnia Zwierząt.

Jak 24 marca stało się 4 października

Zimmermann planował pierwszy Dzień Zwierząt na 4 października, ale Sportpalast, jedyna berlińska sala mieszcząca tysiące gości, był tego dnia zajęty. Organizatorzy wybrali 24 marca i przez kolejne lata trzymali się marcowego terminu.

Rok po roku Zimmermann promował Dzień Zwierząt. Założył Komitet Światowego Dnia Zwierząt, wydał dwa obszerne tomy leksykonu dla miłośników psów oraz książkę (ang. Animal Brother). Początkowo idea miała zwolenników tylko w Niemczech, Austrii, Szwajcarii i Czechosłowacji. W 1929 roku obchody przeniesiono na 4 października.

Florencja 1931: kongres, który wybrał datę na stałe

8 maja 1931 roku międzynarodowy kongres organizacji ochrony zwierząt we Florencji jednogłośnie przyjął propozycję Zimmermanna, by 4 października był powszechnym Światowym Dniem Zwierząt. Takie kongresy odbywały się w Europie co dwa lata już od 1860 roku i gromadziły setki uczestników z wielu krajów.

Datę powiązano ze wspomnieniem św. Franciszka z Asyżu (1181–1226). Opracowanie ruchu określa go jako patrona ekologii obejmującej także zwierzęta; w 1979 roku Jan Paweł II listem apostolskim Inter sanctos ogłosił go patronem ekologów. Franciszek zmarł w wigilię 4 października, a ten dzień stał się jego wspomnieniem. Asyż, gdzie żył, leży zaledwie dwie godziny drogi od Florencji, w której 705 lat po jego śmierci kongres ustalił datę Dnia Zwierząt.

Brat wilk z Gubbio

Legenda zapisana w Kwiatkach św. Franciszka (wł. Fioretti, XIV w., rozdz. XXI), rozgrywa się w miasteczku Gubbio. Wilk pożerał zwierzęta i ludzi; mieszkańcy wychodzili za mury uzbrojeni, a i tak nikt nie odważył się wyjść samotnie. Franciszek ruszył mu naprzeciw, uczynił znak krzyża i powiedział: „bracie wilku”. Stwierdził, że zwierzę wyrządzało szkody z głodu, i zamiast kary zaproponował pokój: mieszkańcy zobowiążą się wilka karmić, a ten nie skrzywdzi ludzi ani zwierząt. Na znak przyrzeczenia wilk położył prawą łapę na dłoni Franciszka, potem powtórzył ten gest publicznie, na placu, wobec całego miasta. Według Kwiatków żył jeszcze dwa lata w Gubbio, chodził od drzwi do drzwi i gdy zmarł ze starości, mieszkańcy go opłakiwali.

W Pieśni stworzeń (Cantico di Frate Sole, przekład Edwarda Porębowicza, 1933) wszystkie stworzenia stają się rodziną: „braciszek słońce”, „siostrzyczka woda”, „braciszek ogień” i „siostra ziemia, która nas utrzymuje i żywi”. Wilk z Gubbio dostaje to samo słowo: „brat”. W legendzie Franciszek nazywa przyczynę szkód głodem (wł. per la fame), nie złem. Wdzięczność za to, co nas utrzymuje (powietrze, woda, ziemia, pożywienie), jest początkiem troski o te zasoby.

Ruch World Animal Day stawia sobie za cel lepszy świat dla wszystkich zwierząt. W kalendarzu są też osobne dni poświęcone zwierzętom: Światowy Dzień Zwierząt Hodowlanych (2 października), Światowy Dzień Bezdomnych Zwierząt (4 kwietnia) i Dzień Praw Zwierząt (22 maja).

Polski Dzień Zwierząt: uchwała Sejmu i „zwierzę nie jest rzeczą”

W Polsce 4 października ma odrębne, krajowe umocowanie. 27 października 2006 roku Sejm Rzeczypospolitej Polskiej podjął uchwałę „w sprawie ustanowienia Dnia Zwierząt” (M.P. 2006 nr 80 poz. 794). Uchwała stwierdza, że „od ponad 10 lat 4 października jest w wielu krajach, także i w Polsce, obchodzony jako Światowy Dzień Zwierząt”.

Ustanowienie Dnia Zwierząt traktujemy jako zapowiedź prac nad poprawą losu zwierząt w naszym kraju.

Uchwała wiąże sympatię do zwierząt z „kulturowym i chrześcijańskim dziedzictwem Polski” i ideami św. Franciszka z Asyżu.

Dziewięć lat wcześniej, 21 sierpnia 1997 roku, Sejm uchwalił ustawę o ochronie zwierząt. Jej pierwszy artykuł stanowi:

Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.

Ustawa definiuje humanitarne traktowanie zwierząt: uwzględnianie ich potrzeb i zapewnianie im opieki i ochrony. Każde zwierzę, stanowi ustawa, takiego traktowania wymaga. Zastąpiła rozporządzenie Prezydenta RP z 1928 roku.

Schroniska w liczbach: dane Głównego Lekarza Weterynarii za 2025 rok

Raport Głównego Lekarza Weterynarii za rok 2025 obejmuje dane z 235 schronisk (o 13 więcej niż rok wcześniej).

Raport liczy do adopcji także odbiór zwierząt przez dotychczasowych właścicieli. Schroniska przeprowadziły też dodatkowo 7 860 kastracji kotów wolno żyjących.

Inspekcja Weterynaryjna przeprowadziła w 2025 roku 442 kontrole planowe, 129 doraźnych i 106 sprawdzających. Nieprawidłowości stwierdzono w 98 schroniskach. Główny Lekarz Weterynarii rekomenduje kastrację, akcje zachęcające do adopcji, mikrochipowanie i rejestrację zwierząt w bazie danych.

OTOZ Animals, jedna z organizacji ochrony zwierząt, w swoim przekazie na 4 października dziękuje wolontariuszom i zachęca do odwiedzenia schroniska.