- 3 listopada to data stała, rocznica przeniesienia relikwii Huberta z Liège
- Hubert z Liège (ok. 655–727), patron myśliwych, leśników, strzelców, sportowców, kuśnierzy i jeźdźców
- Legenda o jeleniu z krzyżem między porożem przeszła na Huberta od świętego Eustachego
- Obchody organizuje Polski Związek Łowiecki; pielęgnowanie tradycji łowieckiej to jego zadanie ustawowe
- Z inicjatywy prezydenta Ignacego Mościckiego przywrócono obchody Dnia św. Huberta; Hubertus Spalski to centralna uroczystość PZŁ
- W Polsce działa 2791 kół łowieckich zrzeszających 128 528 myśliwych (Rocznik Statystyczny Leśnictwa 2023)
Trzeciego listopada myśliwi zbierają się na mszę hubertowską, odprawianą czasem wprost w łowisku, a potem ruszają na polowanie o szczególnej oprawie. To Hubertus: dzień świętego Huberta z Liège, biskupa z VIII wieku, którego legenda uczyniła patronem łowiectwa.
Msza w łowisku, pokot i król polowania
Polowanie hubertowskie ma w łowieckim kalendarzu szczególne miejsce. Zbiór zasad etyki i tradycji łowieckich Polskiego Związku Łowieckiego wymienia je obok wigilijnego jako polowanie o wyjątkowo uroczystej oprawie.
Zwykle zaczyna się od mszy hubertowskiej, odprawianej w kościele, kaplicy albo w łowisku, pod otwartym niebem. Na zakończenie prowadzący zwołuje pokot i ogłasza króla polowania oraz wicekrólów. Sygnaliści grają sygnał „Król polowania”. Łowy zamyka biesiada myśliwska z rodzinami.
Osobny rytuał to pasowanie myśliwskie po upolowaniu pierwszego grubego zwierza. Pasujący mówi: „Zgodnie z wielowiekową tradycją pasuję Cię na rycerza św. Huberta”, a myśliwy odpowiada: „Ku chwale polskiego łowiectwa!”.
Hubert z Liège, apostoł Ardenów
Hubert z Liège urodził się około 655 roku i zmarł 30 maja 727 (według części źródeł 728). Był biskupem Maastricht, a później przeniósł stolicę biskupią do Liège, miasta w dzisiejszej Belgii. Catholic Encyclopedia nazywa go pierwszym biskupem Liège i „apostołem Ardenów”.
PZŁ wymienia sześć grup pod jego patronatem: myśliwych, leśników, strzelców, sportowców, kuśnierzy i jeźdźców. W średniowieczu wzywano go też jako uzdrowiciela od wścieklizny.
Skąd wzięła się legenda o jeleniu z krzyżem
Opowieść o jeleniu z krzyżem między porożem wcześniej należała do świętego Eustachego, zwanego też Placydem. Później połączono ją z Hubertem.
Według legendy młody Hubert polował w Wielki Piątek w Ardenach, gdy ujrzał jelenia z krzyżem między porożem. Usłyszał głos wzywający go do nawrócenia. Porzucił dotychczasowe życie, poświęcił się teologii, a następnie posłudze biskupiej.
Dlaczego trzeciego listopada
Trzeciego listopada upamiętnia przeniesienie relikwii biskupa Huberta. Brewiarz podaje rok 743 i kościół świętych Piotra i Pawła w Liège. Według Catholic Encyclopedia chodzi prawdopodobnie o przeniesienie do opactwa Andage (dziś Saint-Hubert w Belgii, w prowincji Luksemburg) w 825 roku.
Według Zbioru zasad etyki i tradycji łowieckich PZŁ uroczystości ku czci świętego Huberta odbywają się właśnie 3 listopada. Trzeciego listopada przypadają też imieniny Huberta.
W 1444 lub 1445 roku książę Jülich Gerhard założył Zakon Świętego Huberta, świecki order rycerski, na pamiątkę zwycięstwa odniesionego w dniu patrona. Odnowiony w 1708 roku, zakon stał się później najwyższym orderem Bawarii. W XV wieku powstało też kilka innych orderów świętego Huberta, a pod jego wezwaniem działały bractwa.
Od Mościckiego do Hubertusa Spalskiego
Kult Huberta jako patrona myśliwych był w Polsce bardzo żywy: pamiątką po nim jest kilkanaście kościołów i kaplic wystawionych ku jego czci. Z inicjatywy prezydenta Ignacego Mościckiego przywrócono tradycję obchodów Dnia świętego Huberta. Mościcki podpisał też w 1927 roku prawo łowieckie.
Hubertus Spalski jest dziś centralną uroczystością Polskiego Związku Łowieckiego. Poza Spałą obchody odbywają się w kołach łowieckich i okręgach w całym kraju. PZŁ wymienia wśród form kultu patrona polowania hubertowskie, msze hubertowskie, kapliczki, obrazy i kamienie poświęcone Hubertowi.
Pogoń za lisem: Hubertus jeźdźców
Jeźdźcy obchodzą Hubertusa na swój sposób. W weekendy od października do początku listopada samorządy i stowarzyszenia organizują imprezy z konną pogonią za lisem. „Lisem” jest jeden z jeźdźców z lisią kitą. Wygrywa ten, kto w wyznaczonym czasie zdoła kitę zerwać.
128 tysięcy myśliwych i prawo łowieckie
Polowanie może wykonywać członek Polskiego Związku Łowieckiego (lub wskazany cudzoziemiec) za zgodą dzierżawcy bądź zarządcy obwodu łowieckiego. Na polowaniu myśliwy musi mieć przy sobie legitymację PZŁ (Prawo łowieckie, art. 42). Potrzebne jest też pozwolenie na broń do celów łowieckich. Według Rocznika Statystycznego Leśnictwa 2023 w Polsce działa 2791 kół łowieckich zrzeszających 128 528 myśliwych w 4842 obwodach łowieckich.
Pielęgnowanie historycznych wartości kultury materialnej i duchowej łowiectwa oraz czuwanie nad przestrzeganiem etyki i tradycji łowieckich to ustawowe zadania PZŁ (art. 34 pkt 3 i 5). Polowanie w obecności lub przy udziale dzieci do 18 lat jest zakazane (art. 42aa pkt 15).
Trzeciego listopada, gdzieś w polskim łowisku, rozbrzmiewa sygnał „Król polowania”, a myśliwi świętują patrona sprzed trzynastu wieków i legendę odziedziczoną po świętym Eustachym.