- 7 czerwca: oficjalny dzień ONZ ustanowiony rezolucją A/RES/73/250 z 20 grudnia 2018 roku; pierwsze obchody w 2019 roku
- Obchody koordynują wspólnie FAO i WHO, w powiązaniu z Komisją Kodeksu Żywnościowego
- Codex Alimentarius: system ponad 300 norm FAO i WHO obowiązujący w 188 krajach – spina globalną kontrolę żywności
- W Polsce rolę Punktu Kontaktowego Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO pełni GIJHARS
- Niebezpieczna żywność wywołuje ponad 200 różnych chorób i powoduje rocznie ok. 600 mln zachorowań na świecie (szacunki WHO)
Światowy Dzień Bezpieczeństwa Żywności, obchodzony co roku 7 czerwca, powstał z jednego prostego powodu: za bezpieczeństwo jedzenia, które trafia na twój talerz, odpowiada jednocześnie kilkanaście różnych podmiotów. Żaden z nich nie może tego zadania wykonać sam. Rezolucja ONZ A/RES/73/250 z 2018 roku wyznaczyła globalną datę, żeby ta wspólna odpowiedzialność co roku wracała na agendę rządów, inspekcji, nauki i przemysłu.
Cały łańcuch odpowiada: od pola do stołu
FAO i WHO konsekwentnie wskazują, że żaden pojedynczy podmiot nie jest w stanie sam gwarantować bezpieczeństwa żywności. Odpowiedzialność spoczywa na każdym ogniwie łańcucha:
- rolnicy i hodowcy: kontrola środków ochrony roślin, warunki hodowli, jakość wody do nawadniania
- producenci i przetwórcy: higiena produkcji, znakowanie, kontrola surowców i procesów (system HACCP)
- transport i logistyka: utrzymanie odpowiednich temperatur, czystość środków transportu
- handel i dystrybucja: warunki przechowywania, rotacja produktów, daty minimalnej trwałości
- inspekcje i organy regulacyjne: weryfikacja zgodności z normami i reagowanie na zagrożenia
- kucharze i gastronomia: techniki obróbki cieplnej, higiena osobista, zapobieganie skażeniom krzyżowym
- konsumenci: właściwe przechowywanie i przygotowanie żywności w domu
Systemowym kręgosłupem globalnego bezpieczeństwa żywności jest Codex Alimentarius – zbiór ponad 300 norm, wytycznych i kodeksów postępowania opracowywanych przez Komisję Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO. Obowiązuje w 188 krajach i stanowi punkt odniesienia dla prawodawstwa żywnościowego Unii Europejskiej oraz Światowej Organizacji Handlu. Rezolucja ONZ ustanawiająca Światowy Dzień Bezpieczeństwa Żywności wprost odwołuje się do Codex jako instrumentu ochrony zdrowia konsumentów i uczciwych praktyk w handlu żywnością.
Kiedy i dlaczego ONZ ustanowił Światowy Dzień Bezpieczeństwa Żywności
Inicjatywa powołania globalnego dnia zrodziła się w Komisji Kodeksu Żywnościowego, wspólnym organie FAO i WHO odpowiedzialnym za opracowywanie międzynarodowych standardów żywnościowych. Zgromadzenie Ogólne ONZ odpowiedziało rezolucją A/RES/73/250 przyjętą 20 grudnia 2018 roku, wyznaczając 7 czerwca jako World Food Safety Day. Pierwsze obchody odbyły się w 2019 roku.
Co roku WHO i FAO wybierają temat kampanii skupiający działania rządów, nauki, przemysłu i społeczeństwa obywatelskiego. Kampania 2026 nosi hasło „Od problemu do rozwiązań: bezpieczna żywność wszędzie” (ang. From burden to solutions – safe food everywhere). Stały rytm obchodów 7 czerwca służy jako punkt synchronizacji: dla kampanii edukacyjnych, publikacji raportów i wdrażania aktualizacji standardów Codex Alimentarius.
Przy okazji warto odnotować terminologiczną pułapkę: bezpieczeństwo żywności (ang. food safety) dotyczy zdrowotnej jakości żywności, a bezpieczeństwo żywnościowe (ang. food security) – dostępu do wystarczającej ilości jedzenia. Rezolucja ONZ rozróżnia oba pojęcia wprost: bez bezpiecznej żywności nie ma prawdziwego bezpieczeństwa żywnościowego. Odrębny dzień ONZ poświęcony dostępowi do żywności to Światowy Dzień Żywności – 16 października.
Skala problemu: ile osób choruje przez niebezpieczną żywność
Szacunki WHO pokazują, że problem bezpieczeństwa żywności dotyczy każdego roku setek milionów ludzi na całym świecie:
- ok. 600 milionów zachorowań rocznie spowodowanych przez żywność niespełniającą norm bezpieczeństwa
- ok. 420 tysięcy zgonów rocznie w wyniku chorób przenoszonych przez żywność
- 40% globalnego obciążenia tymi chorobami dotyczy dzieci poniżej 5. roku życia – 125 tysięcy zgonów w tej grupie rocznie
- ok. 95 miliardów dolarów rocznie w utraconej produktywności w krajach o niskich i średnich dochodach (według szacunków WHO i Banku Światowego)
Kampania WHO i FAO podkreśla, że wiedza o tym, które zagrożenia żywnościowe powodują największe szkody, umożliwia państwom i partnerom priorytetyzację działań opartych na dowodach.
Polska w globalnym systemie bezpieczeństwa żywności
W Polsce rolę krajowego Punktu Kontaktowego Komisji Kodeksu Żywnościowego FAO/WHO pełni Główny Inspektorat Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych (GIJHARS). Polska ma dzięki temu formalny głos w globalnym procesie tworzenia standardów żywnościowych.
Dzień regularnie odnotowują IJHARS, WIJHARS oraz stacje sanitarno-epidemiologiczne (PSSE), prowadząc lokalne kampanie edukacyjne. Na poziomie europejskim aktywna jest kampania Safe2Eat realizowana przez EFSA (Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności).
W czerwcu 2025 roku, podczas polskiej prezydencji w Radzie UE, IJHARS zorganizował spotkanie w Stałym Przedstawicielstwie RP przy UE w Brukseli z uczestnikami z instytucji unijnych, FAO, WHO i krajów członkowskich. W tym samym czasie odbyła się FoodFakty Safety Week 2025 – seria eksperckich wydarzeń online z udziałem specjalistów GIJHARS, poświęconych zarządzaniu ryzykiem i odporności branży żywnościowej.