Dzień Narodów Zjednoczonych dla Współpracy Południe-Południe

• 12 września — data nawiązuje do Buenos Aires Plan of Action przyjętego w 1978 roku
• Rezolucja 58/220 Zgromadzenia Ogólnego ONZ formalnie ustanowiła ten dzień
• Współpraca Południe-Południe to dobrowolna wymiana wiedzy, technologii i doświadczeń między krajami Globalnego Południa
• Model oparty na suwerenności i wzajemnych korzyściach — nie jest klasyczną pomocą rozwojową
• Współpraca trójstronna uzupełnia model: kraje Południa prowadzą, kraj rozwinięty lub organizacja wielostronna wspiera
• Odpowiada na kryzysy klimatyczne, zadłużenie, bezpieczeństwo żywnościowe i lukę cyfrową
• Nadzoruje ją Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Współpracy Południe-Południe (UNOSSC)

Każdego roku 12 września Organizacja Narodów Zjednoczonych przypomina o modelu współpracy, który odróżnia się przede wszystkim tym, czym nie jest — nie jest klasyczną pomocą rozwojową. Dzień Narodów Zjednoczonych dla Współpracy Południe-Południe wyróżnia dobrowolną wymianę wiedzy, technologii i doświadczeń między krajami Globalnego Południa, opartą na zasadach partnerstwa i wzajemnych korzyści, bez tradycyjnej hierarchii donora i biorcy.

Skąd pochodzi 12 września?

Data 12 września nawiązuje do Buenos Aires Plan of Action (BAPA) — dokumentu przyjętego w 1978 roku na Konferencji Narodów Zjednoczonych w Buenos Aires. BAPA wyznaczyła kierunek nowego modelu: kraje rozwijające się miały ze sobą dzielić to, co same wypracowały.

Zgromadzenie Ogólne ONZ ustanowiło ten dzień rezolucją 58/220. Koordynację przejęło Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Współpracy Południe-Południe (UNOSSC), które działa jako centrum tej formy partnerstwa w systemie ONZ.

Współpraca Południe-Południe — czym jest, a czym nie jest?

Tradycyjna pomoc rozwojowa (ODA) często płynie od krajów zamożnych do uboższych z określonymi warunkami i priorytetami donatora. Współpraca Południe-Południe odwraca ten schemat: partnerzy sami wyznaczają obszary wymiany, tempo i formę współdziałania — na zasadzie równości, nie hierarchii.

Współpraca trójstronna — kiedy dołącza trzeci partner

Obok relacji bezpośrednich między krajami Globalnego Południa istnieje współpraca trójstronna (triangular cooperation). W tym modelu partnerstwo inicjują i prowadzą kraje Południa, a kraj rozwinięty lub organizacja wielostronna pełni rolę wspierającą — dostarcza zasoby, wiedzę techniczną lub infrastrukturę instytucjonalną.

Współpraca trójstronna uzupełnia, a nie zastępuje relacje Północ-Południe. Jej istotą jest to, że podmiotem pozostaje Południe — zewnętrzny partner wzmacnia mechanizm, nie przejmuje inicjatywy.

Dlaczego ONZ wzmacnia ten mechanizm?

Za rosnącym znaczeniem dnia stoją konkretne wyzwania globalne, które kraje Globalnego Południa dzielą ponad granicami. ONZ wskazuje cztery główne obszary:

• Kryzys klimatyczny — adaptacja do zmian klimatu wymaga lokalnych rozwiązań, które sprawdziły się w podobnych warunkach
• Zadłużenie — mechanizmy zarządzania długiem i dostęp do finansowania to wspólny problem wielu krajów rozwijających się
• Bezpieczeństwo żywnościowe — wymiana doświadczeń rolniczych i agronomicznych między krajami o podobnym klimacie i glebach
• Luka cyfrowa — transfer wiedzy i technologii cyfrowej między krajami Południa jako szybsza ścieżka niż oczekiwanie na transfer z Północy

Rozwiązania wypracowane przez jedno państwo rozwijające się mają większą szansę zadziałać w innym niż receptury przeszczepione z globalnej Północy: konteksty klimatyczne, ekonomiczne i instytucjonalne są po prostu bliższe.