Światowy Dzień Zdrowia Układu Pokarmowego

• 29 maja — coroczna data Światowego Dnia Zdrowia Układu Pokarmowego, prowadzonego przez WGO od ponad dwóch dekad
• WGO — „Globalny Strażnik Zdrowia Układu Pokarmowego" — federacja ponad 100 towarzystw i 60 000 praktyków na całym świecie
• Helicobacter pylori odpowiada za ponad 60% globalnych przypadków raka żołądka — często nie dając żadnych objawów (WGO)
• Rak jelita grubego to 2. przyczyna zgonów nowotworowych na świecie — wykryty we wczesnym stadium jest wyleczalny (WGO)
• Zespół jelita drażliwego (IBS) dotyka 1 na 10 osób; ok. połowa chorych nie ma diagnozy (WGO)
• Przewlekła biegunka jest przez WGO wprost opisana jako stan „niezgłaszany z powodu wstydu" — a może sygnalizować poważne choroby jelit

Helicobacter pylori przez lata nie daje objawów — a odpowiada za ponad 60% przypadków raka żołądka na świecie. Rak jelita grubego rośnie latami w ciszy: wykryty we wczesnym stadium jest wyleczalny, wykryty późno — śmiertelny. Biegunka trwająca miesiącami jest według Światowej Organizacji Gastroenterologii (ang. World Gastroenterology Organisation, WGO) stanem „niezgłaszanym z powodu wstydu". Każdego 29 maja WGO — federacja ponad 100 towarzystw gastroenterologicznych skupiająca ponad 60 000 praktyków na całym świecie — organizuje Światowy Dzień Zdrowia Układu Pokarmowego (ang. World Digestive Health Day, WDHD). Przez ponad dwie dekady kampania wraca z tym samym przesłaniem: choroby układu pokarmowego milczą za długo, a pacjenci milczą razem z nimi.

Helicobacter pylori — cicha przyczyna raka żołądka

Kampania WGO poświęcona Helicobacter pylori ujawniła skalę problemu: ta bakteria odpowiada za ponad 60% globalnych przypadków raka żołądka — co czyni ją najważniejszym zakaźnym czynnikiem ryzyka tego nowotworu. Odkrycie roli H. pylori w powstawaniu wrzodów żołądka i raka zostało uhonorowane Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 2005 roku, przyznaną Barry'emu J. Marshallowi i J. Robinowi Warrenowi.

WGO podkreśla, że terapie eradykacyjne — potrójne i poczwórne, łączące inhibitory pompy protonowej z antybiotykami — dają bardzo wysoką skuteczność leczenia. Problem nie leży w dostępności terapii, lecz w tym, że wielu zakażonych nie wie o swojej chorobie: bakteria przez lata może nie powodować objawów, które skłoniłyby do badania.

Rak jelita grubego — okno interwencji, które się zamyka

Rak jelita grubego (ang. colorectal cancer, CRC) to druga przyczyna zgonów nowotworowych na świecie — rocznie diagnozuje się ok. 1 miliona nowych przypadków i odnotowuje ponad 500 tysięcy zgonów (dane WGO). Większość przypadków przebiega przez sekwencję: zmiana przedrakowa (gruczolak / adenoma) → nowotwór złośliwy (karcynoma). To okno interwencji: usunięcie zmiany przedrakowej podczas kolonoskopii zapobiega rozwojowi raka.

WGO wskazuje wprost: rak jelita grubego wykryty we wczesnym stadium „tends to be localized and often curable with surgical resection" — jest zlokalizowany i często wyleczalny chirurgicznie. Problem polega na tym, że przez lata nie daje objawów, które skłoniłyby pacjenta do badania przesiewowego. Cel kampanii WGO był jednoznaczny: zwiększyć świadomość skali problemu i skuteczności badań przesiewowych. Metody wymieniane przez WGO to test immunochemiczny (ang. fecal immunochemical test, FIT), sigmoidoskopia elastyczna oraz kolonoskopia.

Biegunka i IBS — niezgłaszane z dwóch różnych powodów

Dwa stany z obszaru układu pokarmowego łączy jedno: znaczna część chorych ich nie diagnozuje — z różnych przyczyn.

Zespół jelita drażliwego (ang. irritable bowel syndrome, IBS) dotyka — według WGO — ok. 1 na 10 osób na świecie. Przy tym ok. 5 na 10 przypadków pozostaje niezdiagnozowanych. WGO wskazuje na „bardzo znaczącą lukę wiedzy" (very significant knowledge gap): IBS jest słabo rozumiany zarówno przez ogół społeczeństwa, jak i przez środowisko medyczne. WGO definiuje IBS jako „functional bowel disorder in which abdominal pain or discomfort is associated with defecation and/or a change in bowel habit" — czyli zaburzenie czynnościowe, w którym ból lub dyskomfort brzuszny jest związany z wypróżnianiem lub zmianą rytmu jelitowego.

Przewlekła biegunka to inny przypadek. WGO określa ją jako stan „often underreported and misunderstood" — niezgłaszany i źle rozumiany — i wprost wskazuje barierę: wstyd.

Przewlekła biegunka zasługuje na uwagę, nie na zawstydzenie — World Gastroenterology Organisation, Światowy Dzień Zdrowia Układu Pokarmowego

WGO podkreśla, że długotrwała biegunka może sygnalizować poważniejsze choroby: wrzodziejące zapalenie jelita grubego (ang. ulcerative colitis) lub IBS. Przesłanie kampanii jest jednoznaczne: „When in doubt, get underlying conditions ruled out" — gdy masz wątpliwości, zbadaj podłoże objawu.

Dwie dekady tematów — jeden schemat

Przez ponad dwadzieścia lat WGO potwierdza co roku tę samą logikę: wybrać schorzenie, które jest powszechne, groźne — i często niezauważane lub bagatelizowane. Efektem jest stopniowe pokrywanie całego spektrum gastroenterologii: od chorób zakaźnych (H. pylori, wirusowe zapalenie wątroby), przez nowotwory (wątroba, jelito grube), zaburzenia czynnościowe (IBS), po kwestie stylu życia (dieta, otyłość, mikrobiom jelitowy).

WGO opisuje siebie jako „Global Guardian of Digestive Health. Serving the World" — Globalnego Strażnika Zdrowia Układu Pokarmowego. Co roku, oprócz kampanii dla pacjentów, organizacja przygotowuje wytyczne kliniczne i materiały edukacyjne w sześciu językach, które tysiące towarzystw członkowskich dystrybuuje lokalnie.